Σέιχ Σου, τελικά το δάσος όντως καταστρέφεται;

του Νίκου Γκέκα*

Σέιχ Σου, σωρευμένα κλαδιά μετά την υλοτομία νεκρωμένων δέντρων από το φλοιοφάγο Tomicus piniperda και φυσική αναγέννηση στα διάκενα που δημιουργούνται. Φωτό Σ. Υφαντής

Τον τελευταίο χρόνο, με αφορμή την επιδημική μορφή του φλοιοφάγου εντόμου Tomicus piniperda, το Περιαστικό Δάσος της Θεσσαλονίκης, πιο γνωστό ως Σέιχ Σου, έχει έρθει στο προσκήνιο της επικαιρότητας. Ο λόγος είναι ότι το έντομο έχει προσβάλλει μεγάλο αριθμό δέντρων που ξηραίνονται, γεγονός που επιβάλλει την υλοτομία των δέντρων που έχουν ήδη ξεραθεί ή θα ξεραθούν, με αποτέλεσμα κατά θέσεις να υπάρχει ορατή αλλοίωση του δασικού χαρακτήρα του τοπίου. Αν και προφανώς το φαινόμενο είναι δυσάρεστο, ήταν αναμενόμενο και καθόλου πρωτοφανές. Αυτό που επίσης δεν είναι πρωτοφανές είναι η συνεχής ενασχόληση με το θέμα παραγόντων που είναι αναρμόδιοι, δεν γνωρίζουν το θέμα και συνεχίζουν τις  άστοχες παρεμβάσεις, με τρόπο που παραπέμπει σε προσπάθειες προσωπικής προβολής, παρά συμβολής στην αντιμετώπιση μιας οπωσδήποτε δυσάρεστης κατάστασης ή της αντιμετώπισης θεμάτων που είναι της αρμοδιότητάς τους. Παρατηρείται δε ότι όσο πιο αναρμόδιοι είναι και όσο λιγότερα γνωρίζουν, τόσο πιο δυνατά φωνάζουν και κατηγορούν. Κάτι που για παράδειγμα δεν κάνουν για το φαραωνικό και ιδιαίτερα επιβαρυντικό για το δάσος σχέδιο της υπερυψωμένης περιφερειακής οδού.

Πάντως η ερώτηση παραμένει, χάνουμε το Περιαστικό Δάσος της Θεσσαλονίκης;

Η απάντηση είναι πως ευτυχώς όχι!, το δάσος δε χάνεται, το δάσος αλλάζει γιατί έτσι λειτουργεί η φύση. Το Σέιχ Σου είναι ένα τεχνητό δάσος 90 χρονών, συγκροτείται κυρίως από τραχεία πεύκη που παρουσιάζει οριακή καταλληλότητα για την περιοχή και έχει έρθει η ώρα της φυσικής της διαδοχής και της φυσικής αναγέννησης του δάσους. Σε ένα φυσικό δάσος αυτό θα γινόταν σταδιακά, κατά κηλίδες, όμως το Σέιχ Σου είναι τεχνητό δάσος με δέντρα λίγο-πολύ της ίδιας ηλικίας και ιδιαίτερα καταπονημένα και από την ατμοσφαιρική ρύπανση μεταξύ άλλων. Έτσι μια οποιαδήποτε φυσική διαταραχή, όπως αυτές που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε κάποιο έντομο ή μύκητας να δημιουργήσει μαζικό φαινόμενο ξηράνσεων. Η κλιματική αλλαγή προκαλεί έλλειψη νερού σε κρίσιμες περιόδους για τη διατήρηση της υγείας των δέντρων. Σε συνδυασμό με τη ρύπανση από τη Μητροπολιτική Θεσσαλονίκη, αυξήθηκε η ευπάθεια των δέντρων.

Μπορεί αυτό να μην παράγει πηχυαίους τίτλους, όμως ήδη, αυτή η ταλαιπωρημένη δασική βλάστηση έχει δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες για τη φυσική αναγέννηση του δάσους με τα είδη της τοπικής χλωρίδας.  Η διαδοχή αυτή είναι μια βραδεία διαδικασία, δεν είναι κάτι που ολοκληρώνεται σε ένα χρόνο. Οι δασολόγοι συχνά λένε ότι σπάνια έχουν την τύχη να δουν τα αποτελέσματα των προσπαθειών τους. Πράγματι, χρειάστηκε σχεδόν ένας αιώνας για να αποδώσουν οι αναδασώσεις που ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’20 στο Σέιχ Σου.

Η ζωηρή αναγέννηση του Σέιχ Σου έχει ξεκινήσει πριν την έξαρση του φλοιοφάγου σκαθαριού Tomicus piniperda, ξεκίνησε τουλάχιστον μια πενταετία νωρίτερα με το πουρνάρι (πλατύφυλλο είδος δρυός) να ξεπροβάλλει μεταξύ των πεύκων. Με την έξαρση του σκαθαριού, τη νέκρωση των πεύκων και την απομάκρυνση τους στη συνέχεια, δημιουργείται ζωτικός χώρος για ακόμη περισσότερα είδη. Φυτά που σήμερα έχουν θαμνώδη μορφή σταδιακά θα εξελιχθούν σε δέντρα καλά προσαρμοσμένα στις τοπικές κλιματικές και εδαφικές συνθήκες. Η έξαρση του φαινομένου υποχρέωσε επίσης το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να χρηματοδοτήσει την καλλιέργεια του δάσους. Το Σέιχ Σου, ως προστατευτικό δάσος και δάσος αναψυχής (ή αλλιώς ως δάσος οικοσυστημικών λειτουργιών) δεν ήταν στις προτεραιότητες χρηματοδότησης των απαραίτητων δασοκομικών-καλλιεργητικών μέτρων, όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλα σχεδόν τα πευκοδάση της χώρας της χαμηλής-παραθαλάσσιας ζώνης. Αυτή είναι μια λανθασμένη πρακτική που γίνεται αντιληπτή συνήθως όταν η δασική βλάστηση απειλείται από παθογόνα ή καταστρέφεται από ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.

Μετά την περσινή εισβολή ξεκίνησε μια απίστευτη καταστροφολογία όλων των «ειδικών» για το Σέιχ Σου. Καταρχήν, αρκετοί τοπικοί δημοσιογράφοι αναπαρήγαγαν ότι «πουλούσε» στο κοινό και ό,τι πάσαραν οι «ειδικοί» επειδή είχαν τίτλους, χωρίς να ρωτήσουν το αρμόδιο Δασαρχείο και να συμβουλευτούν τους ειδικούς επιστήμονες. Μετά ήρθαν οι Δήμαρχοι να σηκώσουν πιο ψηλά τον πήχη, ειδικά εκείνοι που δεν είναι συστηματικοί στο να καθαρίζουν το δάσος από στερεά απορρίμματα (αποκλειστικά δική τους αρμοδιότητα) και που αντιδρούν με πάρα πολύ αργούς ρυθμούς όταν το Δασαρχείο Θεσσαλονίκης ζητά τη στήριξη για καθαρισμούς πυκνής βλάστησης σε αστικές περιοχές που γειτνιάζουν άμεσα με το Σέιχ Σου ή για το θρυμματισμό και απομάκρυνση των υπολειμμάτων των υλοτομιών (δηλαδή να γίνει χρήση μηχανημάτων και εργατών του Δήμου, όχι νέες δαπάνες). Μάλιστα, όσο πιο αργοί και φειδωλοί είναι στη συνεργασία με το Δασαρχείο, τόσο πιο επικριτικοί είναι! Και μετά έρχονται και οι «επιστήμονες», όχι εκείνοι που γνωρίζουν σε βάθος το αντικείμενο, αλλά οι ημιμαθείς σε θέματα εντομολογίας που κάνουν αυτοψίες στο Σέιχ Σου από την Περιφερειακή Οδό (αλλιώς δεν εξηγούνται οι φετινές δηλώσεις που μιλούν για συνέχιση της έξαρσης).

Το Υπουργείο  Περιβάλλοντος και Ενέργειας/Γενική Διεύθυνση Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος άρχισε να χρηματοδοτεί την υλοποίηση της Δασικής Διαχειριστικής Μελέτης του Σέιχ Σου (2018-2028) με πιστώσεις όμως που δεν είναι καθόλου αρκετές: ο συνολικός προϋπολογισμός της μελέτης είναι 15εκ.€ για 10 χρόνια. Παρόλα αυτά, το Δασαρχείο Θεσσαλονίκης διά μέσου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας- Θράκης αξιοποιεί όσα χρήματα διατίθενται συνεργαζόμενο με σοβαρούς δασικούς συνεταιρισμούς.

Για περισσότερες πληροφορίες:

Ιστορικά στοιχεία του Σέιχ Σου

Συζητώντας κάποια από τα μεγάλα προβλήματα του δάσους:

  • Το άτυπο καταφύγιο σκύλων
  • Η έξαρση του σκαθαριού Tomicus piniperda και η επίδραση του στο δάσος
  • Διαχείριση της έξαρσης του σκαθαριού Tomicus piniperda

* Ειδικός συνεργάτης που ασχολείται με τη φύση και τα δάση.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s