Μερικές σκέψεις βασισμένες στο βιβλίο του Έκχαρτ Τόλλε “Για μια νέα Ζωή!” (εκδ. Λιβάνη, 2008)

Του Γιώργου Μπλιώνη

Τα επιτεύγματα της ανθρωπότητας είναι εντυπωσιακά και αναμφισβήτητα. Ο ανθρώπινος νους είναι εξαιρετικά ευφυής. Ωστόσο, η ίδια αυτή ευφυΐα είναι μολυσμένη από παραφροσύνη. Η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν μεγεθύνει τον καταστροφικό αντίκτυπο που έχει η δυσλειτουργία του ανθρώπινου νου πάνω στον πλανήτη, σε άλλες μορφές ζωής και πάνω στους ίδιους τους ανθρώπους. Αυτός είναι ο λόγος που ο εικοστός αιώνας είναι η εποχή κατά την οποία αυτή η δυσλειτουργία, αυτή η συλλογική παραφροσύνη, μπορεί να αναγνωριστεί πιο ξεκάθαρα από ποτέ. Στην πραγματικότητα, αυτή η δυσλειτουργία εντείνεται και επιταχύνεται. Παγκόσμιοι πόλεμοι, ολοκαύτωμα, γενοκτονίες, εμφύλιοι, αλλά και καταστροφή δασών, εξαφάνιση ειδών, ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Ωθούμενοι από την απληστία, αγνοώντας τη σύνδεσή τους με το όλον, οι άνθρωποι επιμένουν σε μια συμπεριφορά που μπορεί να επιφέρει την ίδια τους την καταστροφή.

Η πλάνη που λέγεται «εγώ» και ο αποχωρισμός του από το Όλον
Φόβος, απληστία και επιθυμία για εξουσία είναι οι ψυχολογικές παρωθητικές δυνάμεις όχι μόνο πίσω από τον πόλεμο και τη βία μεταξύ εθνών, φυλών, θρησκειών και ιδεολογιών, αλλά και η αιτία ατέρμονης σύγκρουσης στις προσωπικές σχέσεις. Διαστρεβλώνουν την αντίληψη για τους άλλους ανθρώπους και τον εαυτό μας. Μέσα από αυτά, παρερμηνεύεται κάθε κατάσταση, γεγονός που οδηγεί σε άστοχη δράση. Ωστόσο, αυτά δεν είναι η βασική δυσλειτουργία, αλλά δημιουργήματα μιας βασικής βαθιά εδραιωμένης συλλογικής πλάνης που βρίσκεται μέσα στο μυαλό κάθε ανθρώπου: το «εγώ». Αυτή η πλάνη δεν αντιμετωπίζεται με απλή προσπάθεια να είμαστε καλοί, αλλά βρίσκοντας την καλοσύνη που βρίσκεται ήδη εντός μας και επιτρέποντας σε αυτή την καλοσύνη να αναδυθεί. Όμως, μπορεί να αναδυθεί μόνο αν αλλάξει κάτι θεμελιώδες στην κατάσταση της συνειδητότητάς μας.

Το «εγώ» δεν είναι παρά μια νοητική κατασκευή, η οποία οικοδομείται μέσω κοινωνικών στερεότυπων και ταύτισής της με μορφές του περιβάλλοντος. Οι μορφές αυτές μάλιστα συνήθως «επενδύονται» με σκέψεις, ιδέες και ιδεολογίες, μετατρεπόμενες σε «σκεπτομορφές». Έτσι, το «εγώ» ενός συγκεκριμένου σώματος μπορεί να εμπλουτιστεί με κοινωνικά στερεότυπα που σχετίζονται με το φύλο, την κοινωνική τάξη, την εθνότητα ή την ποδοσφαιρική ομάδα. Το «σύμπλοκο» που προκύπτει μπορεί να «συνδεθεί» με ένα σπορ κατακόκκινο αυτοκίνητο ή ένα ζευγάρι εξίσου κόκκινες γόβες στιλέτο, θεωρώντας έτσι ότι ενισχύεται η ερωτική του «αυτοεικόνα» και η απήχηση στο αντίθετο φύλο. Επίσης, μπορεί να επιλέξει να μη «συνδεθεί» με το διπλανό δάσος που του παρέχει οξυγόνο ή με τον γειτονικό κάμπο από όπου προμηθεύεται τα λαχανικά του. Τότε αυτά δεν θα αποτελούν μέρος της «αυτοεικόνας» του.

Με αυτή την περιορισμένη επιλεκτική διαδικασία παραμένει σε μια πολύ μικρή εκδοχή του «εγώ», απομονωμένη από άλλα στοιχεία της πραγματικότητας. Περίπου όπως ένα παγόβουνο μπορεί να αισθάνεται απομονωμένο από τον ωκεανό που το «περιβάλλει», χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι τόσο το ίδιο όσο και ο ωκεανός αποτελούνται από νερό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ολοκληρωτική έλλειψη επίγνωσης της σύνδεσης με το όλον, της εγγενούς ενότητας με κάθε «άλλο», καθώς και με τη ροή και την πηγή όλης της ζωής. Αυτή η λήθη είναι οδύνη και πλάνη. Όταν αυτή η πλάνη της αίσθησης του απόλυτου χωρισμού αποτελεί υπόβαθρο και διέπει ότι σκέφτομαι, λέω και κάνω, τότε τί είδους κόσμο δημιουργώ; Αν οι δομές του ανθρώπινου νου παραμείνουν αμετάβλητες, θα καταλήγουμε πάντα να αναδημιουργούμε τον ίδιο κατακερματισμένο και σε αντιπαράθεση κόσμο, τα ίδια δεινά, την ίδια δυσλειτουργία.

Ο βουλιμικός εγωικός νους και η κοινωνία της κατανάλωσης
Ο ασυνείδητος ψυχαναγκασμός να μεγεθύνει κανείς το «εγώ» του μέσω ταύτισης με επιμέρους αντικείμενα είναι ενσωματωμένος στην ίδια τη δομή του εγωικού νου. Μια από τις πιο βασικές νοητικές δομές μέσω των οποίων καταλήγει να υπάρχει το «εγώ» είναι η ταύτιση. Προικίζω τα πράγματα με μια αίσθηση εαυτού κι έτσι γίνονται μέρος της «ταυτότητάς» μου. Προσπαθώ να βρω τον εαυτό μου σε πράγματα, αλλά δεν το καταφέρνω ποτέ εντελώς και καταλήγω να χάνω τον εαυτό μου μέσα σε αυτά.

Η ταύτιση του «εγώ» με πράγματα δημιουργεί προσκόλληση, έμμονη ιδέα, κάτι που δημιουργεί την κοινωνία της κατανάλωσης και οικονομικές δομές όπου το μόνο μέτρο προόδου είναι πάντα το περισσότερο. Ο ανεξέλεγκτος αγώνας για περισσότερα, για ατέρμονη ανάπτυξη, χωρίς συναίσθηση της «ποιότητας» ή της ευρύτερης ευημερίας, αποτελεί δυσλειτουργία και ασθένεια. Είναι η ίδια δυσλειτουργία που εκδηλώνει το καρκινικό κύτταρο.

Η απληστία και η αναλγησία των οικονομικών δομών
Οι σωματικές ανάγκες για τροφή, νερό, κατοικία, ένδυση και βασικές ανέσεις θα μπορούσαν εύκολα να ικανοποιηθούν για όλους τους ανθρώπους πάνω στον πλανήτη αν δεν υπήρχε η έλλειψη ισορροπίας στην πρόσβαση των πόρων ανάμεσα στους φτωχούς και στους πλούσιους, η οποία δημιουργείται από την παράφρονα και ληστρική ανάγκη για περισσότερα, την εγωιστική απληστία. Έτσι, έχουμε βρεθεί σε μια κατάσταση όπου το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει στη διάθεσή του πολύ περισσότερους πόρους από ότι το φτωχότερο 99%. Και η ανισότητα φαίνεται πως αυξάνεται, αντί να μειώνεται από την τεχνολογική πρόοδο…

Η εγωική πλάνη βρίσκει συλλογική έκφραση και στις οικονομικές δομές αυτού του κόσμου, όπως οι τεράστιες εταιρείες. Πρόκειται για εγωιστικές οντότητες, οι οποίες ανταγωνίζονται η μία την άλλη για περισσότερα. Ο μοναδικός, τυφλός στόχος τους είναι το κέρδος. Κυνηγούν αυτό το στόχο με απόλυτη αναλγησία. Η φύση, τα ζώα, οι άνθρωποι, ακόμη και οι δικοί τους εργαζόμενοι, δεν είναι παρά ψηφία σε έναν ισολογισμό, άψυχα αντικείμενα που χρησιμοποιούνται κι έπειτα πετάγονται.

Η παράνοια του εγωικού νου και ο πόλεμος
Ο εγωικός νους λειτουργεί διαρκώς όσο είμαστε ξύπνιοι, με χιλιάδες σκέψεις, οι περισσότερες από τις οποίες στριφογυρίζουν γύρω από έναν στόχο: τη διατήρηση της ίδιας της εγωικής δομής. Γι’ αυτόν τον λόγο η λειτουργία του, εκτός από βουλιμική, είναι διαρκώς αμυντική και αρνητική. Προσπαθεί να προβλέψει οποιαδήποτε απειλή, από οποιοδήποτε γεγονός, ακόμη και το πιο ασήμαντο και δημιουργεί ολόκληρες σειρές σκέψεων αντιμετώπισης φανταστικών απειλών. Έτσι δεν κάνει απλά ορισμένες αρνητικές σκέψεις ορισμένες φορές, αλλά χαρακτηρίζεται κυριολεκτικά από μια διαρκή αρνητικότητα. Τα πάντα γύρω αποτελούν ενδεχόμενες απειλές, με δυνητικά καταστροφικά αποτελέσματα, για τα οποία πρέπει να δημιουργηθούν αμυντικά πρότυπα σκέψεων.

Έτσι, υπάρχει μια διαρκής εστίαση σε αρνητικά ενδεχόμενα, μια διαρκής πολεμική κατάσταση με ανθρώπους, αντικείμενα και καταστάσεις που βιώνονται ως «εχθροί». Αυτή η αρνητική λειτουργία δημιουργεί ψυχολογική ρύπανση και πόλεμο, τα οποία, πέρα από τα ψυχοσωματικά προβλήματα, αναπόφευκτα μετατρέπονται σε περιβαλλοντική ρύπανση, βία και πραγματικές πολεμικές συρράξεις, με απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, με φυσικές καταστροφές, αλλά και τη δημιουργία ψυχολογικών τραυμάτων που χρειάζονται πολλές δεκαετίες για να κλείσουν, κληρονομούμενες σε πολλές ανθρώπινες γενιές. Τα διαδοχικά κύματα της αρνητικότητας δημιουργούν αλυσιδωτές συνέπειες σε μεγάλο χρονικό βάθος.

Να εκπαιδευτούμε στη θετικότητα και στη συμπόνια
Η συνειδητοποίηση και η επίγνωση των αρνητικών σκέψεων και η αλλαγή της εστίασης σε θετικά πρότυπα χρειάζεται καθημερινή παρατήρηση και ενδοσκόπηση των νοητικών προτύπων που δημιουργούν ανησυχία, φόβο, άγχος, γκρίνια, αγανάκτηση, απόγνωση, θυμό και μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές διαταραχές, όπως κατάθλιψη, επιθετικότητα, παράνοια, κλπ. Η εξάσκηση σε αυτή την καθημερινή ενδοσκόπηση θα έπρεπε να αποτελεί τη βάση της εκπαίδευσης, καθώς δυσλειτουργικοί άνθρωποι δεν μπορούν παρά να δημιουργήσουν δυσλειτουργικές κοινωνίες.

Όταν αναγνωρίζουμε το «εγώ» ως αυτό που είναι, δηλαδή συλλογική δυσλειτουργία, παραφροσύνη του ανθρώπινου νου, παύουμε να το αντιλαμβανόμαστε εσφαλμένα ως ταυτότητα κάποιου. Τότε γίνεται πιο εύκολο να μην αντιδράσουμε προς αυτό. Δεν το παίρνουμε πια προσωπικά. Δεν υπάρχει γκρίνια, ψόγος, κατηγορία, ούτε ανάγκη να αποδείξουμε ότι είναι λάθος. Κανείς δεν είναι λάθος. Είναι απλώς το «εγώ» μέσα σε κάποιον, αυτό είναι όλο. Η συμπόνια αναδύεται όταν αναγνωρίσουμε ότι όλοι πάσχουμε από την ίδια αρρώστια του νου, μερικοί βαρύτερα από άλλους. Τότε παύουμε να επιχορηγούμε πλέον το θεατρικό έργο που αποτελεί μέρος όλων των εγωικών σχέσεων. Ποια είναι η επιχορήγησή του; Η αντιδραστικότητα. Το «εγώ» τρέφεται με αυτήν.

Τα αρνητικά συναισθήματα πηγάζουν από μέσα μας
Ο άνθρωπος που βρίσκεται στην αρπάγη του «εγώ» δεν αναγνωρίζει την οδύνη ως οδύνη, αλλά τη θεωρεί ως τη μόνη κατάλληλη αντίδραση σε κάθε δεδομένη κατάσταση. Το «εγώ», μέσα στην τυφλότητά του, είναι ανίκανο να δει την οδύνη που προξενεί στον εαυτό του και στους άλλους. Η δυστυχία είναι μια νοητική-συναισθηματική ασθένεια που δημιουργεί το «εγώ» και που έχει αποκτήσει διαστάσεις επιδημίας. Είναι το εσωτερικό αντίστοιχο της περιβαλλοντικής ρύπανσης του πλανήτη μας. Αρνητικές καταστάσεις όπως ο θυμός, το άγχος, το μίσος, η μνησικακία, το ανικανοποίητο, ο φθόνος, η ζήλια, κλπ., δεν αναγνωρίζονται ως αρνητικά, αλλά ως απολύτως δικαιολογημένα και παρερμηνεύονται ακόμη περισσότερο, όχι ως δημιουργούμενα από τον εαυτό, αλλά ως προκαλούμενα από κάποιον άλλο ή κάποιον εξωτερικό παράγοντα. «Σε θεωρώ υπεύθυνο για τον πόνο μου». Αυτό είναι που, κατά συνεκδοχή, λέει το «εγώ». Ωστόσο, σύμφωνα και με μια φράση του Νέλσον Μαντέλα, που έγινε διάσημη, «η μνησικακία είναι σαν να πίνεις δηλητήριο και να ελπίζεις ότι αυτό θα σκοτώσει τους εχθρούς σου».

Ο φόβος που οδηγεί στη μανία για έλεγχο…
Ο φόβος γίνεται ανεξέλεγκτος στον πλανήτη. Το βλέπουμε κάθε μέρα στις ειδήσεις. Ο φόβος είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας, και γι’ αυτό, εμείς δεν εμπιστευόμαστε τη ζωή. Έτσι αισθανόμαστε ότι πρέπει να ελέγχουμε τα πάντα, από το φυσικό επίπεδο. Προφανώς θα αισθανθούμε φόβο, γιατί δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα στη ζωή μας.

Σύμφωνα με τη Louise Hay, εμπιστοσύνη είναι το πρώτο πράγμα που μαθαίνουμε όταν θέλουμε να ξεπεράσουμε τους φόβους μας. Είμαστε ένα με όλη τη Ζωή. Όσο περισσότερο αγαπάμε τον εαυτό μας και εμπιστευόμαστε τη Ζωή, τόσο περισσότερο η Ζωή μας αγαπά, μας στηρίζει και μας καθοδηγεί. Ο φόβος περιορίζει τη νόησή μας. Ο θυμός είναι φόβος που έχει γίνει μηχανισμός άμυνας. Μπορεί να μας προστατέψει σε ορισμένα περιστατικά φυσικού κινδύνου, αλλά μπορεί να πάρει αρρωστημένες διαστάσεις σε περιπτώσεις «ψυχολογικού» κινδύνου. Η μεταστροφή της εστίασης σε πράγματα που εκτιμούμε στον άνθρωπο ή στην κατάσταση που αντιμετωπίζουμε μπορεί να επιφέρει μια πιο «ποιοτική» επίλυση της σύγκρουσης. Ή η εστίαση σε πράγματα που εκτιμούμε και αγαπάμε στον εαυτό μας μπορεί να μας βγάλει από την παγίδα της αυτολύπησης για τυχόν «ανεπάρκειες» και να μας δώσει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ενέργεια ώστε να αντιμετωπίσουμε δύσκολες καταστάσεις. Είμαστε στο κέντρο όλων όσων συμβαίνουν στη ζωή μας. Έχουμε την ευθύνη για τη δική μας αντίληψη των πραγμάτων και δεν χρειάζεται να εξαρτόμαστε ή να επηρεαζόμαστε από τις αντιλήψεις των άλλων. Κάθε εμπειρία, κάθε σχέση, είναι ο καθρέφτης ενός ψυχικού προτύπου που έχουμε μέσα μας. Όταν έρχονται οι φόβοι, θα μπορούσαμε να επιλέξουμε να τους δούμε ως περαστικά σύννεφα στον ουρανό, και να τα αφήσουμε να περάσουν. Δεν είμαστε οι φόβοι μας. Και αν «το εγώ δεν είναι παρά μια φοβισμένη σκέψη», τότε δεν είμαστε ούτε το «εγώ» μας!…

…και το αντίθετό του: η αγάπη
Όσο περισσότερο είμαστε πρόθυμοι να αγαπάμε και να εμπιστευόμαστε αυτό που είμαστε, τόσο περισσότερο προσελκύουμε αυτές τις ιδιότητες στον εαυτό μας. Πρέπει να κάνουμε ότι μπορούμε για να ενισχύσουμε τη καρδιά μας, το σώμα μας, και τον νου μας. Πρέπει να στραφούμε προς την Εσωτερική μας Δύναμη.

Πέρα από τις σκέψεις, υπάρχει η ολότητα της ζωής
Όταν πηγαίνουμε σε ένα δάσος στο οποίο δεν έχουν παρέμβει άνθρωποι, ο σκεπτόμενος νους μας θα δει μόνο αταξία και χάος. Μόνο αν είμαστε αρκετά ήσυχοι μέσα μας και ο θόρυβος της σκέψης καταλαγιάσει μπορούμε να αντιληφθούμε ότι υπάρχει μια κρυμμένη αρμονία εδώ, μια ανώτερη τάξη, στην οποία το καθετί έχει την τέλεια θέση του και δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από αυτό που είναι και όπως είναι. Αυτή την τάξη δεν μπορείς να την κατανοήσεις μέσω σκέψης, αλλά μπορείς να τη διαισθανθείς όταν παραιτείσαι από τη σκέψη, είσαι ήσυχος και σε εγρήγορση και δεν προσπαθείς να καταλάβεις ή να εξηγήσεις. Μόλις αισθανθείς αυτή την κρυμμένη αρμονία, συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι χωρισμένος απ’ αυτή και, όταν το συνειδητοποιήσεις, μετέχεις συνειδητά σ’ αυτή. Με αυτόν τον τρόπο, η φύση μπορεί να σε βοηθήσει να ευθυγραμμιστείς ξανά με την ολότητα της ζωής.